พฤติกรรมเสี่ยงด้านการยศาสตร์และท่าทางการทำงาน
พฤติกรรมเสี่ยงด้านการยศาสตร์และท่าทางการทำงาน
การยศาสตร์ คือ การจัดงาน เครื่องมือ และพื้นที่ให้เหมาะกับผู้ปฏิบัติงาน เพื่อให้ทำงานได้สะดวกและลดภาระต่อร่างกาย
พฤติกรรมเสี่ยงด้านการยศาสตร์ เช่น ผลัก ดัน ดึง เอื้อม หรือยกโดยใช้แรงมากเกินไป รวมถึงก้ม บิดตัว และทำท่าเดิมเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดความล้า ปวดเมื่อย หรือบาดเจ็บที่กล้ามเนื้อและข้อต่อ โดยอาจเกิดทันทีหรือสะสมจากการทำงานซ้ำ ๆ
การสังเกตจึงต้องดูทั้ง การเคลื่อนไหวของพนักงาน น้ำหนักและลักษณะสิ่งของ เครื่องมือ และพื้นที่ทำงาน เพื่อค้นหาสาเหตุและแก้ไขได้ตรงจุด
1. ผลัก ดัน หรือดึง โดยใช้แรงมากเกินไป
ตัวอย่างเช่น ดันรถเข็นที่บรรทุกมาก ล้อติดขัด หรือเข็นผ่านพื้นต่างระดับ ทำให้ต้องออกแรงกระชากหรือใช้ทั้งตัวช่วยดัน
แนวทางการสังเกต
- ต้องโน้มตัวมาก เกร็งไหล่ หรือกระชากหลายครั้งเพื่อให้สิ่งของเคลื่อนที่หรือไม่?
- รถเข็นมีล้อฝืด ชำรุด หรือบรรทุกจนควบคุมยากหรือไม่?
- เส้นทางมีสิ่งกีดขวาง พื้นขรุขระ หรือทางลาดหรือไม่?
- พนักงานมองเห็นเส้นทางและหยุดรถได้อย่างมั่นคงหรือไม่?
พฤติกรรมปลอดภัยที่ต้องการ: ตรวจรถเข็นและเส้นทางก่อนใช้ ลดน้ำหนักบรรทุกให้อยู่ในเกณฑ์ และใช้เครื่องช่วยที่เหมาะสม หากต้องออกแรงมากผิดปกติให้หยุดตรวจหาสาเหตุ
2. เอื้อมไกล หรือเอื้อมเหนือศีรษะ
ตัวอย่างเช่น หยิบกล่องจากชั้นสูงโดยยืนเขย่ง หรือเอื้อมข้ามโต๊ะจนแขนเหยียดสุดและลำตัวเสียสมดุล
แนวทางการสังเกต
- ต้องยกไหล่ เหยียดแขนสุด หรือเขย่งเท้าเพื่อหยิบของหรือไม่?
- สิ่งของอยู่ห่างลำตัวจนต้องโน้มตัวมากหรือไม่?
- มีการปีนชั้นวางหรือใช้กล่องแทนอุปกรณ์ขึ้นที่สูงหรือไม่?
- ของที่หยิบบ่อยอยู่ในตำแหน่งที่เข้าถึงได้สะดวกหรือไม่?
พฤติกรรมปลอดภัยที่ต้องการ: จัดของที่ใช้บ่อยให้อยู่ใกล้ตัว ใช้อุปกรณ์ขึ้นที่สูงที่เหมาะสม และใช้อุปกรณ์ช่วยหยิบหรือยกสำหรับของหนักบนชั้นสูง
3. ยกหรือวางสิ่งของเกินกำลัง
ความเสี่ยงไม่ได้ขึ้นอยู่กับน้ำหนักเพียงอย่างเดียว แต่รวมถึงขนาด การจับยึด ระยะห่างจากลำตัว ความสูงที่ยก และจำนวนครั้งที่ทำด้วย
ตัวอย่างเช่น ยกกล่องใหญ่จนมองไม่เห็นทาง ยกของจากพื้นซ้ำ ๆ หรือฝืนยกทั้งที่จับไม่มั่นคง
แนวทางการสังเกต
- มีการประเมินน้ำหนัก จุดจับ และเส้นทางก่อนยกหรือไม่?
- ต้องกระชาก กลั้นหายใจ หรือเกร็งตัวมากขณะยกหรือไม่?
- ถือของห่างลำตัว หรือสิ่งของบดบังการมองเห็นหรือไม่?
- ยกของพร้อมบิดเอว หรือวางของลงอย่างควบคุมไม่ได้หรือไม่?
พฤติกรรมปลอดภัยที่ต้องการ: ใช้อุปกรณ์ช่วยยก ลดขนาดหรือแบ่งสิ่งของเมื่อทำได้ และขอความช่วยเหลือตามวิธีทำงานที่กำหนด เมื่อจำเป็นต้องยกด้วยมือ ให้จับมั่นคง รักษาสิ่งของใกล้ลำตัว และขยับเท้าเพื่อเปลี่ยนทิศทางแทนการบิดเอว
4. ทำงานในท่าฝืนธรรมชาติ
หมายถึง ท่าที่ข้อต่อต้องเบี่ยงจากแนวที่สบาย เช่น ก้มหลังมาก บิดเอว เอียงคอ ยกไหล่ หรือหักข้อมือต่อเนื่อง
ตัวอย่างเช่น ก้มคัดแยกสินค้าที่พื้น บิดตัวหยิบของด้านหลัง หรือใช้เครื่องมือที่ทำให้ข้อมืองออยู่ตลอดเวลา
แนวทางการสังเกต
- คอ หลัง หรือข้อมืออยู่ในท่าฝืนต่อเนื่องหรือไม่?
- โต๊ะทำงานต่ำหรือสูงจนต้องก้มหลังหรือยกไหล่หรือไม่?
- ต้องบิดตัวไปมาเพราะตำแหน่งวางของไม่เหมาะสมหรือไม่?
- สามารถขยับเข้าใกล้งานหรือเปลี่ยนท่าได้สะดวกหรือไม่?
พฤติกรรมปลอดภัยที่ต้องการ: ปรับระดับโต๊ะและตำแหน่งงานให้เหมาะ ใช้แท่นยกหรืออุปกรณ์จับยึด และจัดวางสิ่งของให้หยิบได้โดยไม่ต้องก้มหรือบิดตัวมาก
5. ทำงานซ้ำ ๆ หรือค้างท่าเดิมเป็นเวลานาน
ตัวอย่างเช่น แพ็กสินค้า ขันสกรู สแกนสินค้า หรือยืนตรวจงานในตำแหน่งเดิมต่อเนื่อง โดยแทบไม่มีโอกาสเปลี่ยนท่า
แนวทางการสังเกต
- ใช้มือ แขน หรือไหล่เคลื่อนไหวแบบเดิมต่อเนื่องหรือไม่?
- ต้องกำเครื่องมือแน่นหรือออกแรงซ้ำบ่อยหรือไม่?
- ยืนหรือนั่งค้างท่าเดิมโดยเปลี่ยนอิริยาบถได้น้อยหรือไม่?
- พนักงานเริ่มสะบัดมือ นวดไหล่ หรือขยับตัวเพื่อบรรเทาความเมื่อยหรือไม่?
พฤติกรรมปลอดภัยที่ต้องการ: จัดจังหวะงานให้มีโอกาสเปลี่ยนท่า พักสั้นตามความเหมาะสม และสลับไปทำงานที่ใช้กล้ามเนื้อต่างกัน พร้อมปรับเครื่องมือเพื่อลดแรงและการเคลื่อนไหวซ้ำ
แนวทางสังเกตหน้างานให้ทำได้จริง
ให้สังเกตงานตลอดหนึ่งรอบการทำงาน และดูเพิ่มเติมในช่วงที่งานหนักหรือมีความถี่สูง โดยใช้คำถามง่าย ๆ 5 ข้อ
| คำถาม | สิ่งที่ควรมองหา |
|---|---|
| แรงมากหรือไม่? | กระชาก เกร็ง ดันไม่ไป หรือควบคุมสิ่งของลำบาก |
| ท่าฝืนหรือไม่? | ก้ม บิด เอื้อมไกล ยกไหล่ หรือหักข้อมือ |
| ทำซ้ำบ่อยหรือไม่? | ใช้ส่วนเดิมของร่างกายเคลื่อนไหวซ้ำต่อเนื่อง |
| ค้างท่านานหรือไม่? | อยู่ท่าเดิมและมีโอกาสเปลี่ยนท่าน้อย |
| มีอะไรทำให้ต้องฝืน? | ของหนัก ชั้นสูง โต๊ะไม่พอดี รถเข็นชำรุด หรือพื้นที่แคบ |
บันทึก งานที่ทำ ท่าที่พบ ความถี่หรือระยะเวลาที่สังเกต และอุปสรรค ให้ชัดเจน เช่น “พนักงานก้มยกกล่องจากพื้นขึ้นโต๊ะซ้ำหลายครั้ง เพราะไม่มีแท่นรองสินค้า” จะช่วยให้แก้ไขได้ตรงจุดกว่าการบันทึกเพียงว่า “ยกผิดท่า”
เมื่อพบความเสี่ยง ควรพูดคุยกับพนักงาน เช่น “ช่วงไหนต้องออกแรงมากที่สุด?” “มีส่วนไหนเมื่อยหรือไม่สบาย?” และ “อุปกรณ์อะไรจะช่วยให้งานเบาลง?” แล้วร่วมกันปรับงาน หากควบคุมสิ่งของไม่ได้หรือมีอาการเจ็บ ให้หยุดกิจกรรมนั้นและแจ้งผู้รับผิดชอบตามขั้นตอน
จำง่าย: “ลดแรง ลดเอื้อม ลดก้มบิด ลดงานซ้ำ และเปลี่ยนท่า” โดยเน้นปรับงานและอุปกรณ์ให้เหมาะกับคน ควบคู่กับการแนะนำวิธีทำงานที่ปลอดภัย
.jpg)
