การยศาสตร์เพื่อเพิ่มผลผลิตและอาชีวอนามัยความปลอดภัย
หลักสูตร : การยศาสตร์เพื่อความปลอดภัย
หลักการและเหตุผล
การยศาสตร์ (Ergonomics)เป็นการประยุกต์ใช้วิชาการทางด้านชีววิทยาของมนุษย์และวิศวกรรมศาสตร์ให้เข้ากับคนงานและ สิ่งแวดล้อมในการทำงานของเขา เพื่อให้คนงานเกิดความพึงพอใจในการทำงาน และได้ผลผลิตสูงสุด จึงเกี่ยวข้องกับการปรับ งานให้เข้ากับความสามารถทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ รวมทั้งข้อจำกัดของคนงาน การเรียนรู้ความสามารถ และข้อจำกัดของมนุษย์ เพื่อใช้ประโยชน์ในการออกแบบทางวิศวกรรม เช่น เครื่องมือ เครื่องจักร อาคาร ผลิตภัณฑ์ สภาพแวดล้อม รวมถึงการออกแบบลักษณะ และวิธีการทำงาน ให้เกิดความเหมาะสมกับมนุษย์ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ให้มากที่สุด เพื่อให้มนุษย์สามารถทำงานได้ดีขึ้น เร็วขึ้น และมีความปลอดภัยมากขึ้น การใช้การยศาสตร์จึงส่งผลเพิ่มผลผลิตและอาชีวอนามัยความปลอดภัย อันจะส่งผลต่อประสิทธิภาพของ บุคลากรและองค์กรต่อไป
วัตถุประสงค์
- ผู้เข้ารับการอบรมได้รับความรู้ ความเข้าใจในหลักการด้านการยศาสตร์กับการทำงานเพื่อเพิ่มผลผลิต อาชีวอนามัยและความ ปลอดภัยในการทำงาน
- ผู้เข้ารับการอบรมสามารถนำความรู้หลักการของกายศาสตร์ไปประยุกต์ใช้ปรับปรุงสถานที่และสภาพแวดล้อม ในการทำงาน
- ผู้เข้าอบรมทราบหลักการในการควบคุมและป้องกันปัญหาด้านการยศาสตร์
หัวข้อการบรรยาย
หัวข้อที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับ การยศาสตร์
• การยศาสตร์ คืออะไร
• การยศาสตร์ เกี่ยวกับเราอย่างไร
• องค์ประกอบของการยศาสตร์
หัวข้อที่ 2 ปัจจัยด้านการยศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่อผู้ปฏิบัติงานและประโยชน์ของการจัดทำระบบ
การยศาสตร์ในการทำงาน
หัวข้อที่ 3 ข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวกับการยศาสตร์
หัวข้อที่ 4 การวิเคราะห์ปัญหาทางด้านการยศาสตร์
หัวข้อที่ 5 การค้นหา ปัญหาการยศาสตร์ในการทำงาน ( Workshop )
หัวข้อที่ 6 การป้องกันปัญหาทางด้านการยศาสตร์
หัวข้อที่ 7 การประเมินท่าทางการทำงานแบบ REBA ( Workshop)
หัวข้อที่ 8 แนวทางบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาทางด้านการยศาสตร์
• ท่าทางการปฏิบัติงาน
• ท่ากายบริหารและการบริหารร่างกาย
• การออกแบบพื้นที่ทำงาน เพื่อให้เหมาะสมตามหลักการยศาสตร์
รูปแบบการอบรม : บรรยาย 60 % Workshop 30 % เกมส์สันทนาการ 10 %
ผู้เข้าอบรม : ผู้บริหาร ผจก. หน.แผนก หน.งาน วิศวกร / จนท. และพนักงานทุกหน่วยงาน
ระยะเวลาอบรม : 1 วัน ( 09.00 น - 16.00 น. )
วิทยากร : อ. วินัย ดวงใจ
เจ้าชองเว็ปไซด์ : www.welovesafety.com
&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&
มาดูรายละเอียดลึกลงไป ใน หลักสูตร การยศาสตร์เพื่อความปลอดภัยในการทำงาน
แนวคิดหลัก: “ปรับงานให้เหมาะกับคน ลดความเมื่อยล้า ป้องกันการบาดเจ็บจากการทำงาน”
วัตถุประสงค์ของหลักสูตร
เมื่อผ่านการอบรม ผู้เข้าอบรมสามารถ
- อธิบายหลักการยศาสตร์และความเกี่ยวข้องกับงานที่ปฏิบัติได้
- ค้นหาปัจจัยเสี่ยงจากท่าทาง การใช้แรง งานซ้ำ และสถานีทำงานได้
- วิเคราะห์สาเหตุของปัญหาและเสนอแนวทางปรับปรุงงานได้
- ฝึกใช้แบบประเมิน REBA เพื่อประเมินท่าทางการทำงานเบื้องต้นภายใต้คำแนะนำของวิทยากรได้
- ปรับวิธีทำงานและสถานีทำงานให้เหมาะกับสรีระและลักษณะงานได้
- มีส่วนร่วมรายงานปัญหา ดำเนินการแก้ไข และติดตามผลร่วมกับหัวหน้างานได้
หัวข้อที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการยศาสตร์
1.1 การยศาสตร์คืออะไร
- ความหมายและหลักการ “ปรับงานให้เหมาะกับคน”
- การออกแบบงาน เครื่องมือ และสถานีทำงานให้สอดคล้องกับความสามารถและข้อจำกัดของผู้ปฏิบัติงาน
- ตัวอย่างใกล้ตัว เช่น โต๊ะเตี้ยจนต้องก้ม ชั้นวางสูงจนต้องเอื้อม และด้ามเครื่องมือที่ทำให้ข้อมืองอ
1.2 การยศาสตร์เกี่ยวกับเราอย่างไร
- ความเกี่ยวข้องกับงานนั่ง งานยืน งานประกอบ งานตรวจสอบ งานบรรจุ และงานขนย้าย
- ความสัมพันธ์ระหว่างวิธีทำงานกับอาการเมื่อยล้าและการบาดเจ็บสะสม
- การสังเกตความไม่สะดวกในงานประจำก่อนเกิดปัญหารุนแรง
1.3 องค์ประกอบของการยศาสตร์
- คน: สัดส่วนร่างกาย ความสามารถ ประสบการณ์ และข้อจำกัดเฉพาะบุคคล
- งาน: ขั้นตอน แรงที่ใช้ ความถี่ ระยะเวลา และจังหวะการทำงาน
- เครื่องมือและสถานีทำงาน: โต๊ะ เก้าอี้ เครื่องจักร อุปกรณ์ และตำแหน่งวัสดุ
- สภาพแวดล้อม: แสงสว่าง อุณหภูมิ เสียง การสั่นสะเทือน และพื้นที่ปฏิบัติงาน
- การจัดระบบงาน: เวลาพัก การสลับงาน ภาระงาน และการสื่อสาร
การนำไปใช้: ให้พนักงานยกตัวอย่างงานของตนเอง 1 งาน พร้อมระบุจุดที่ทำให้ต้องก้ม เอื้อม ออกแรง หรือเมื่อยล้า
หัวข้อที่ 2 ปัจจัยด้านการยศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่อผู้ปฏิบัติงานและประโยชน์ของการจัดทำระบบการยศาสตร์ในการทำงาน
2.1 ปัจจัยเสี่ยงที่พบในการทำงาน
- ท่าทางฝืนธรรมชาติ เช่น ก้มคอ บิดหลัง ยกแขน และงอข้อมือ
- การออกแรงมาก เช่น ยก ดึง ดัน บีบ และจับเครื่องมือแน่น
- การเคลื่อนไหวซ้ำและการทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน
- การนั่ง ยืน หรือเกร็งค้างในท่าเดิม
- แรงกดเฉพาะจุดจากขอบโต๊ะ ด้ามจับ หรือพื้นผิวแข็ง
- การสั่นสะเทือนและสภาพแวดล้อมที่เพิ่มความเมื่อยล้า
2.2 ผลกระทบและสัญญาณเตือน
- อาการปวดเมื่อยบริเวณคอ ไหล่ หลัง แขน ข้อมือ และขา
- อาการชา อ่อนแรง หรือเคลื่อนไหวไม่สะดวกที่ควรแจ้งผู้รับผิดชอบ
- ผลต่อความแม่นยำ ความผิดพลาด คุณภาพงาน และความสามารถในการทำงาน
2.3 ประโยชน์ของการจัดทำระบบการยศาสตร์
- ลดปัจจัยเสี่ยงและความเมื่อยล้าจากงาน
- ช่วยให้ทำงานสะดวกและสม่ำเสมอขึ้น
- ลดการเคลื่อนไหวและการออกแรงที่ไม่จำเป็น
- สนับสนุนคุณภาพงานและการมีส่วนร่วมของพนักงาน
การนำไปใช้: ฝึกระบุว่าในงานหนึ่งงานมีปัจจัยเสี่ยงอะไรบ้าง และเกิดบ่อยหรือนานเพียงใด
หัวข้อที่ 3 ข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวกับการยศาสตร์
3.1 ข้อกำหนดด้านความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับงาน
- ภาพรวมกฎหมายความปลอดภัยในการทำงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดสภาพงาน
- ข้อกำหนดเกี่ยวกับการยกและเคลื่อนย้ายวัสดุด้วยแรงกายที่ใช้กับกิจการและผู้ปฏิบัติงาน
- หน้าที่ตามระเบียบของสถานประกอบกิจการ เช่น การใช้อุปกรณ์ช่วย การแจ้งจุดเสี่ยง และการรายงานอาการผิดปกติ
3.2 มาตรฐานและแนวทางด้านการยศาสตร์
- แนวทางการยกวัสดุด้วยแรงกายตามหลักการยศาสตร์ของ สสปท.
- แนวทางจัดสถานีทำงานสำนักงานด้วยคอมพิวเตอร์ของ สสปท.
- การนำแนวทางมาปรับใช้ให้เหมาะกับงานจริง โดยแยกให้ชัดเจนระหว่าง ข้อกฎหมายที่ต้องปฏิบัติ กับ มาตรฐานหรือแนวทางที่นำมาใช้ปรับปรุงงาน ipv4.tosh.or.th
3.3 การแปลงข้อกำหนดเป็นวิธีปฏิบัติ
- ตรวจสอบวิธีทำงานและข้อกำหนดก่อนเริ่มงาน
- เลือกใช้อุปกรณ์ช่วยตามที่กำหนด
- แจ้งหัวหน้างานเมื่อสถานีหรืออุปกรณ์ไม่เหมาะสม
- เข้าใจว่าไม่ควรพิจารณาความปลอดภัยของงานยกจากน้ำหนักเพียงอย่างเดียว ต้องพิจารณาท่าทาง ระยะเอื้อม ความถี่ และสภาพงานร่วมด้วย
การนำไปใช้: ฝึกอ่านข้อกำหนดงานตัวอย่าง แล้วบอกว่าพนักงานต้องปฏิบัติอะไรและแจ้งใครเมื่อพบปัญหา
หัวข้อที่ 4 การวิเคราะห์ปัญหาทางด้านการยศาสตร์
4.1 เลือกงานที่จะวิเคราะห์
- งานที่พนักงานรายงานอาการเมื่อยล้าหรือทำงานลำบาก
- งานที่ใช้แรงมาก ทำซ้ำ หรือมีท่าทางฝืนธรรมชาติ
- งานที่มีการเปลี่ยนเครื่องจักร เครื่องมือ หรือวิธีผลิต
4.2 เก็บข้อมูลจากงานจริง
- แบ่งงานเป็นขั้นตอน เช่น หยิบ ยก วาง ประกอบ ตรวจ และบรรจุ
- สังเกตท่าทาง แรงที่ใช้ ความถี่ และระยะเวลาทำงาน
- ตรวจความสูงโต๊ะ ระยะเอื้อม ตำแหน่งวัสดุ และพื้นที่เคลื่อนไหว
- สอบถามพนักงานเกี่ยวกับจุดที่ทำยากและช่วงเวลาที่เริ่มเมื่อยล้า
4.3 วิเคราะห์สาเหตุและจัดลำดับแก้ไข
- แยกอาการที่พบออกจากสาเหตุของงาน
- พิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างคน งาน เครื่องมือ และสถานีทำงาน
- เลือกปัญหาที่ควรแก้ก่อนจากระดับความเสี่ยง ความถี่ และจำนวนผู้ได้รับผลกระทบ
ตัวอย่าง: พนักงานปวดหลังขณะบรรจุสินค้า ควรตรวจทั้งระดับโต๊ะ ตำแหน่งกล่อง และระยะหยิบสินค้า ไม่สรุปสาเหตุจากท่าทางของพนักงานเพียงอย่างเดียว
หัวข้อที่ 5 การค้นหาปัญหาการยศาสตร์ในการทำงาน (Workshop)
5.1 ฝึกสำรวจงานด้วยแบบตรวจอย่างง่าย
ให้ผู้เข้าอบรมสำรวจจากภาพ คลิป หรือสถานีจริง โดยตรวจว่า
- ต้องก้ม บิดตัว เอื้อมไกล หรือยกแขนหรือไม่
- ต้องใช้แรงมากหรือจับเกร็งหรือไม่
- ทำงานซ้ำหรืออยู่ในท่าเดิมนานเพียงใด
- โต๊ะ เก้าอี้ เครื่องมือ และตำแหน่งวัสดุเหมาะสมหรือไม่
- มีพื้นที่ให้เปลี่ยนท่าและเคลื่อนไหวสะดวกหรือไม่
5.2 ฝึกบันทึกและเสนอปัญหา
แต่ละกลุ่มเลือกปัญหาอย่างน้อย 1 เรื่อง แล้วระบุ งานที่ทำ — จุดเสี่ยง — สาเหตุที่คาดว่าเกี่ยวข้อง — แนวทางปรับปรุงเบื้องต้น
ผลงานที่ต้องได้: ใบสำรวจปัญหาพร้อมภาพหรือแผนผังจุดเสี่ยง เพื่อนำไปใช้ต่อในการประเมินและวางแผนแก้ไข
หัวข้อที่ 6 การป้องกันปัญหาทางด้านการยศาสตร์
6.1 ลดความเสี่ยงที่ต้นเหตุ
- ลดขั้นตอนยกหรือขนย้ายที่ไม่จำเป็น
- ใช้รถเข็น อุปกรณ์ช่วยยก และอุปกรณ์จับยึดให้เหมาะกับงาน
- ปรับระดับชิ้นงานและตำแหน่งวัสดุเพื่อลดการก้มและเอื้อม
- เลือกเครื่องมือที่ช่วยลดแรงและการงอข้อมือ
6.2 ปรับวิธีและการจัดระบบงาน
- จัดลำดับงานให้เคลื่อนไหวสะดวก
- เปลี่ยนอิริยาบถและจัดช่วงพักให้เหมาะกับภาระงาน
- สลับงานที่ใช้กล้ามเนื้อหรือมีลักษณะความเสี่ยงต่างกัน
- สอนวิธีปรับอุปกรณ์และตรวจความพร้อมก่อนเริ่มงาน
6.3 เฝ้าระวังและแจ้งปัญหา
- สังเกตอาการผิดปกติและรายงานตั้งแต่ระยะแรก
- แจ้งเมื่ออุปกรณ์ชำรุด ปรับไม่ได้ หรือวิธีใหม่ทำงานลำบาก
- ประสานผู้รับผิดชอบเพื่อประเมินและแก้ไข
การนำไปใช้: ให้แต่ละกลุ่มเลือกมาตรการแก้ปัญหาจาก Workshop พร้อมอธิบายว่าช่วยลดแรง ลดท่าทางเสี่ยง หรือลดระยะเวลาสัมผัสได้อย่างไร
หัวข้อที่ 7 การประเมินท่าทางการทำงานแบบ REBA (Workshop)
REBA หรือ Rapid Entire Body Assessment เป็นเครื่องมือหนึ่งสำหรับประเมินความเสี่ยงจากท่าทางการทำงานทั้งร่างกาย โดยควรเลือกใช้ให้เหมาะกับลักษณะงานร่วมกับข้อมูลความเสี่ยงด้านอื่น ๆ HSE
7.1 เข้าใจหลักการและขอบเขตการประเมิน
- วัตถุประสงค์และข้อมูลที่ต้องใช้
- การเลือกท่าทางที่เป็นตัวแทนของงานและท่าที่น่ากังวล โดยบันทึกเหตุผล
- การใช้คะแนนเพื่อช่วยจัดลำดับปรับปรุงงาน ไม่ใช้วินิจฉัยโรคหรือยืนยันความปลอดภัยของงานทั้งหมด
7.2 ฝึกประเมินตามแบบฟอร์ม REBA
- สังเกตคอ ลำตัว และขา
- สังเกตต้นแขน แขนส่วนล่าง และข้อมือ
- พิจารณาน้ำหนักหรือแรงที่ใช้ คุณภาพการจับยึด และลักษณะกิจกรรม
- ฝึกเปิดตาราง รวมคะแนน และแปลผลตามแบบฟอร์มมาตรฐาน
7.3 ฝึกแปลผลและเสนอการปรับปรุง
- ประเมินงานตัวอย่างร่วมกับวิทยากร
- เปรียบเทียบเหตุผลในการให้คะแนนระหว่างกลุ่ม
- เสนอวิธีปรับสถานีหรือวิธีทำงาน และฝึกประเมินซ้ำเมื่อมีการทดลองปรับจริง
ผลงานที่ต้องได้: แบบประเมิน REBA ที่กรอกครบ พร้อมข้อเสนอปรับปรุงอย่างน้อย 1 เรื่อง โดยวิทยากรตรวจทานความเข้าใจ
หัวข้อที่ 8 แนวทางบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาทางด้านการยศาสตร์
8.1 ท่าทางการปฏิบัติงาน
- จัดงานให้อยู่ด้านหน้าและใกล้ตัว เพื่อลดการเอื้อมและบิดตัว
- ปรับระดับงานให้ลดการก้มคอ ยกไหล่ และงอข้อมือ
- จัดงานนั่งให้หลังได้รับการรองรับและเท้าวางได้มั่นคง
- จัดงานยืนให้มีพื้นที่ขยับและเปลี่ยนอิริยาบถ
- ประเมินงานยกก่อนลงมือและเลือกอุปกรณ์ช่วยตามความเหมาะสม
8.2 ท่ากายบริหารและการบริหารร่างกาย
- ฝึกเคลื่อนไหวและยืดเหยียดเบา ๆ ให้เหมาะกับกล้ามเนื้อที่ใช้งาน
- ไม่ฝืนท่าที่ทำให้เจ็บ ชา หรือเวียนศีรษะ
- ส่งเสริมการเปลี่ยนอิริยาบถระหว่างวัน
- ย้ำว่ากายบริหารเป็นกิจกรรมเสริม ต้องแก้ไขต้นเหตุจากงานและสถานีทำงานร่วมด้วย
8.3 การออกแบบพื้นที่และสถานีทำงาน
| องค์ประกอบ | สิ่งที่พนักงานควรตรวจและปรับ |
|---|---|
| โต๊ะและระดับชิ้นงาน | เหมาะกับสัดส่วนผู้ใช้และลักษณะงาน ลดการก้มและยกไหล่ |
| ตำแหน่งเครื่องมือและวัสดุ | ของใช้บ่อยอยู่ใกล้ หยิบสะดวก ลดการเอื้อมข้ามและบิดตัว |
| เก้าอี้และที่พักเท้า | รองรับร่างกาย ปรับให้เข้าถึงงานและวางเท้าได้มั่นคง |
| พื้นที่ขาและพื้นที่ยืน | ไม่มีสิ่งกีดขวาง มีพื้นที่ขยับและเปลี่ยนท่า |
| เครื่องมือและอุปกรณ์จับยึด | เหมาะกับมือและชิ้นงาน ลดแรงบีบและการจับเกร็ง |
| แสงสว่าง | มองงานได้ชัด ลดเงาบังและแสงสะท้อน |
| จุดรับส่งวัสดุและทางเดิน | ลดการยกจากพื้น การยกสูง และการขนย้ายที่ไม่จำเป็น |
8.4 การบริหารจัดการและติดตามผล
- กำหนดปัญหา วิธีแก้ ผู้รับผิดชอบ และวันดำเนินการ
- เปิดโอกาสให้พนักงานทดลองและให้ข้อเสนอแนะก่อนใช้จริง
- เปรียบเทียบก่อน–หลัง เช่น ท่าทาง แรงที่ใช้ ความถี่ และความสะดวก
- ตรวจว่าการปรับปรุงไม่สร้างอันตรายใหม่ แล้วกำหนดเป็นวิธีทำงานมาตรฐาน
ผลงานที่ต้องได้: แผนปรับปรุงสถานีทำงานกลุ่มละ 1 เรื่อง ระบุชัดเจนว่า “ปรับอะไร ใครรับผิดชอบ เสร็จเมื่อใด และตรวจผลอย่างไร”
รูปแบบและการประเมินผลการอบรม
ใช้การบรรยายสั้นสลับตัวอย่างงานจริง สาธิต และฝึกปฏิบัติ โดยเชื่อม Workshop ทั้งสามช่วงเข้าด้วยกัน ได้แก่ ค้นหาปัญหา → ประเมินท่าทาง → จัดทำแผนปรับปรุง ประเมินจากความสามารถในการชี้จุดเสี่ยง ใช้แบบประเมินภายใต้คำแนะนำ และเสนอวิธีแก้ไขที่สอดคล้องกับสาเหตุ
สำหรับขอบเขตนี้ แนะนำจัดอบรม 1 วัน ประมาณ 6 ชั่วโมง ไม่รวมพัก เพื่อให้มีเวลาฝึกทั้งสอง Workshop และรับข้อเสนอแนะ หากจำกัดไว้ 3 ชั่วโมง ควรใช้กรณีศึกษาร่วมหนึ่งงานและกำหนด REBA เป็นการฝึกเบื้องต้นครับ

184 สไลด์ ในการอบรม เนื้อหาจัดเต็ม
สวัสดีครับ
ต้องขอบคุณ CHATGPT ที่ให้ผลิตสื่อการอบรมได้ดีมากเลยครับ นั่งปรับเปลี่ยนตัวอักษรใหม่ ก็หลายวันอยู่ เลยขอนำมาแชร์ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด






ภาพบรรยากาศการอบรมการยศาสตร์ ที่บริษัท โตโต้ (ประเทศไทย) จำกัด สระบุรี














.jpg)
