การยศาสตร์เพื่อเพิ่มผลผลิตและอาชีวอนามัยความปลอดภัย

หลักสูตร : การยศาสตร์เพื่อความปลอดภัย

หลักการและเหตุผล       

                 การยศาสตร์ (Ergonomics)เป็นการประยุกต์ใช้วิชาการทางด้านชีววิทยาของมนุษย์และวิศวกรรมศาสตร์ให้เข้ากับคนงานและ สิ่งแวดล้อมในการทำงานของเขา เพื่อให้คนงานเกิดความพึงพอใจในการทำงาน และได้ผลผลิตสูงสุด  จึงเกี่ยวข้องกับการปรับ งานให้เข้ากับความสามารถทั้งทางด้านร่างกายและจิตใจ รวมทั้งข้อจำกัดของคนงาน การเรียนรู้ความสามารถ และข้อจำกัดของมนุษย์ เพื่อใช้ประโยชน์ในการออกแบบทางวิศวกรรม เช่น  เครื่องมือ เครื่องจักร อาคาร ผลิตภัณฑ์ สภาพแวดล้อม รวมถึงการออกแบบลักษณะ และวิธีการทำงาน ให้เกิดความเหมาะสมกับมนุษย์ทั้งทางร่างกายและจิตใจ ให้มากที่สุด  เพื่อให้มนุษย์สามารถทำงานได้ดีขึ้น  เร็วขึ้น และมีความปลอดภัยมากขึ้น การใช้การยศาสตร์จึงส่งผลเพิ่มผลผลิตและอาชีวอนามัยความปลอดภัย อันจะส่งผลต่อประสิทธิภาพของ บุคลากรและองค์กรต่อไป

วัตถุประสงค์         

  1.     ผู้เข้ารับการอบรมได้รับความรู้ ความเข้าใจในหลักการด้านการยศาสตร์กับการทำงานเพื่อเพิ่มผลผลิต   อาชีวอนามัยและความ            ปลอดภัยในการทำงาน        
  2.     ผู้เข้ารับการอบรมสามารถนำความรู้หลักการของกายศาสตร์ไปประยุกต์ใช้ปรับปรุงสถานที่และสภาพแวดล้อม ในการทำงาน
  3.     ผู้เข้าอบรมทราบหลักการในการควบคุมและป้องกันปัญหาด้านการยศาสตร์

หัวข้อการบรรยาย      

               หัวข้อที่ 1  ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับ การยศาสตร์                 

                                •  การยศาสตร์ คืออะไร                  

                                •  การยศาสตร์ เกี่ยวกับเราอย่างไร                 

                                •  องค์ประกอบของการยศาสตร์            

              หัวข้อที่ 2  ปัจจัยด้านการยศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่อผู้ปฏิบัติงานและประโยชน์ของการจัดทำระบบ

                                การยศาสตร์ในการทำงาน      

              หัวข้อที่ 3  ข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวกับการยศาสตร์       

              หัวข้อที่ 4  การวิเคราะห์ปัญหาทางด้านการยศาสตร์      

              หัวข้อที่ 5  การค้นหา ปัญหาการยศาสตร์ในการทำงาน       ( Workshop  )     

              หัวข้อที่ 6  การป้องกันปัญหาทางด้านการยศาสตร์      

              หัวข้อที่ 7  การประเมินท่าทางการทำงานแบบ    REBA    ( Workshop)     

              หัวข้อที่ 8  แนวทางบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาทางด้านการยศาสตร์                  

                                • ท่าทางการปฏิบัติงาน                  

                                •  ท่ากายบริหารและการบริหารร่างกาย                  

                                • การออกแบบพื้นที่ทำงาน เพื่อให้เหมาะสมตามหลักการยศาสตร์

รูปแบบการอบรม :  บรรยาย 60  % Workshop  30 %  เกมส์สันทนาการ 10 %

ผู้เข้าอบรม            : ผู้บริหาร  ผจก. หน.แผนก หน.งาน  วิศวกร / จนท. และพนักงานทุกหน่วยงาน

ระยะเวลาอบรม    :  1 วัน ( 09.00 น - 16.00 น. )

วิทยากร                :  อ. วินัย  ดวงใจ

เจ้าชองเว็ปไซด์    :  www.welovesafety.com 

 

              &&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

มาดูรายละเอียดลึกลงไป ใน หลักสูตร การยศาสตร์เพื่อความปลอดภัยในการทำงาน
แนวคิดหลัก: “ปรับงานให้เหมาะกับคน ลดความเมื่อยล้า ป้องกันการบาดเจ็บจากการทำงาน”

วัตถุประสงค์ของหลักสูตร

เมื่อผ่านการอบรม ผู้เข้าอบรมสามารถ

  1. อธิบายหลักการยศาสตร์และความเกี่ยวข้องกับงานที่ปฏิบัติได้
  2. ค้นหาปัจจัยเสี่ยงจากท่าทาง การใช้แรง งานซ้ำ และสถานีทำงานได้
  3. วิเคราะห์สาเหตุของปัญหาและเสนอแนวทางปรับปรุงงานได้
  4. ฝึกใช้แบบประเมิน REBA เพื่อประเมินท่าทางการทำงานเบื้องต้นภายใต้คำแนะนำของวิทยากรได้
  5. ปรับวิธีทำงานและสถานีทำงานให้เหมาะกับสรีระและลักษณะงานได้
  6. มีส่วนร่วมรายงานปัญหา ดำเนินการแก้ไข และติดตามผลร่วมกับหัวหน้างานได้

หัวข้อที่ 1 ความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับการยศาสตร์

1.1 การยศาสตร์คืออะไร

  • ความหมายและหลักการ “ปรับงานให้เหมาะกับคน”
  • การออกแบบงาน เครื่องมือ และสถานีทำงานให้สอดคล้องกับความสามารถและข้อจำกัดของผู้ปฏิบัติงาน
  • ตัวอย่างใกล้ตัว เช่น โต๊ะเตี้ยจนต้องก้ม ชั้นวางสูงจนต้องเอื้อม และด้ามเครื่องมือที่ทำให้ข้อมืองอ

1.2 การยศาสตร์เกี่ยวกับเราอย่างไร

  • ความเกี่ยวข้องกับงานนั่ง งานยืน งานประกอบ งานตรวจสอบ งานบรรจุ และงานขนย้าย
  • ความสัมพันธ์ระหว่างวิธีทำงานกับอาการเมื่อยล้าและการบาดเจ็บสะสม
  • การสังเกตความไม่สะดวกในงานประจำก่อนเกิดปัญหารุนแรง

1.3 องค์ประกอบของการยศาสตร์

  • คน: สัดส่วนร่างกาย ความสามารถ ประสบการณ์ และข้อจำกัดเฉพาะบุคคล
  • งาน: ขั้นตอน แรงที่ใช้ ความถี่ ระยะเวลา และจังหวะการทำงาน
  • เครื่องมือและสถานีทำงาน: โต๊ะ เก้าอี้ เครื่องจักร อุปกรณ์ และตำแหน่งวัสดุ
  • สภาพแวดล้อม: แสงสว่าง อุณหภูมิ เสียง การสั่นสะเทือน และพื้นที่ปฏิบัติงาน
  • การจัดระบบงาน: เวลาพัก การสลับงาน ภาระงาน และการสื่อสาร

การนำไปใช้: ให้พนักงานยกตัวอย่างงานของตนเอง 1 งาน พร้อมระบุจุดที่ทำให้ต้องก้ม เอื้อม ออกแรง หรือเมื่อยล้า


หัวข้อที่ 2 ปัจจัยด้านการยศาสตร์ที่ส่งผลกระทบต่อผู้ปฏิบัติงานและประโยชน์ของการจัดทำระบบการยศาสตร์ในการทำงาน

2.1 ปัจจัยเสี่ยงที่พบในการทำงาน

  • ท่าทางฝืนธรรมชาติ เช่น ก้มคอ บิดหลัง ยกแขน และงอข้อมือ
  • การออกแรงมาก เช่น ยก ดึง ดัน บีบ และจับเครื่องมือแน่น
  • การเคลื่อนไหวซ้ำและการทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน
  • การนั่ง ยืน หรือเกร็งค้างในท่าเดิม
  • แรงกดเฉพาะจุดจากขอบโต๊ะ ด้ามจับ หรือพื้นผิวแข็ง
  • การสั่นสะเทือนและสภาพแวดล้อมที่เพิ่มความเมื่อยล้า

2.2 ผลกระทบและสัญญาณเตือน

  • อาการปวดเมื่อยบริเวณคอ ไหล่ หลัง แขน ข้อมือ และขา
  • อาการชา อ่อนแรง หรือเคลื่อนไหวไม่สะดวกที่ควรแจ้งผู้รับผิดชอบ
  • ผลต่อความแม่นยำ ความผิดพลาด คุณภาพงาน และความสามารถในการทำงาน

2.3 ประโยชน์ของการจัดทำระบบการยศาสตร์

  • ลดปัจจัยเสี่ยงและความเมื่อยล้าจากงาน
  • ช่วยให้ทำงานสะดวกและสม่ำเสมอขึ้น
  • ลดการเคลื่อนไหวและการออกแรงที่ไม่จำเป็น
  • สนับสนุนคุณภาพงานและการมีส่วนร่วมของพนักงาน

การนำไปใช้: ฝึกระบุว่าในงานหนึ่งงานมีปัจจัยเสี่ยงอะไรบ้าง และเกิดบ่อยหรือนานเพียงใด


หัวข้อที่ 3 ข้อกำหนดและมาตรฐานที่เกี่ยวกับการยศาสตร์

3.1 ข้อกำหนดด้านความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับงาน

  • ภาพรวมกฎหมายความปลอดภัยในการทำงานที่เกี่ยวข้องกับการจัดสภาพงาน
  • ข้อกำหนดเกี่ยวกับการยกและเคลื่อนย้ายวัสดุด้วยแรงกายที่ใช้กับกิจการและผู้ปฏิบัติงาน
  • หน้าที่ตามระเบียบของสถานประกอบกิจการ เช่น การใช้อุปกรณ์ช่วย การแจ้งจุดเสี่ยง และการรายงานอาการผิดปกติ

3.2 มาตรฐานและแนวทางด้านการยศาสตร์

  • แนวทางการยกวัสดุด้วยแรงกายตามหลักการยศาสตร์ของ สสปท.
  • แนวทางจัดสถานีทำงานสำนักงานด้วยคอมพิวเตอร์ของ สสปท.
  • การนำแนวทางมาปรับใช้ให้เหมาะกับงานจริง โดยแยกให้ชัดเจนระหว่าง ข้อกฎหมายที่ต้องปฏิบัติ กับ มาตรฐานหรือแนวทางที่นำมาใช้ปรับปรุงงาน ipv4.tosh.or.th

3.3 การแปลงข้อกำหนดเป็นวิธีปฏิบัติ

  • ตรวจสอบวิธีทำงานและข้อกำหนดก่อนเริ่มงาน
  • เลือกใช้อุปกรณ์ช่วยตามที่กำหนด
  • แจ้งหัวหน้างานเมื่อสถานีหรืออุปกรณ์ไม่เหมาะสม
  • เข้าใจว่าไม่ควรพิจารณาความปลอดภัยของงานยกจากน้ำหนักเพียงอย่างเดียว ต้องพิจารณาท่าทาง ระยะเอื้อม ความถี่ และสภาพงานร่วมด้วย

การนำไปใช้: ฝึกอ่านข้อกำหนดงานตัวอย่าง แล้วบอกว่าพนักงานต้องปฏิบัติอะไรและแจ้งใครเมื่อพบปัญหา


หัวข้อที่ 4 การวิเคราะห์ปัญหาทางด้านการยศาสตร์

4.1 เลือกงานที่จะวิเคราะห์

  • งานที่พนักงานรายงานอาการเมื่อยล้าหรือทำงานลำบาก
  • งานที่ใช้แรงมาก ทำซ้ำ หรือมีท่าทางฝืนธรรมชาติ
  • งานที่มีการเปลี่ยนเครื่องจักร เครื่องมือ หรือวิธีผลิต

4.2 เก็บข้อมูลจากงานจริง

  • แบ่งงานเป็นขั้นตอน เช่น หยิบ ยก วาง ประกอบ ตรวจ และบรรจุ
  • สังเกตท่าทาง แรงที่ใช้ ความถี่ และระยะเวลาทำงาน
  • ตรวจความสูงโต๊ะ ระยะเอื้อม ตำแหน่งวัสดุ และพื้นที่เคลื่อนไหว
  • สอบถามพนักงานเกี่ยวกับจุดที่ทำยากและช่วงเวลาที่เริ่มเมื่อยล้า

4.3 วิเคราะห์สาเหตุและจัดลำดับแก้ไข

  • แยกอาการที่พบออกจากสาเหตุของงาน
  • พิจารณาความสัมพันธ์ระหว่างคน งาน เครื่องมือ และสถานีทำงาน
  • เลือกปัญหาที่ควรแก้ก่อนจากระดับความเสี่ยง ความถี่ และจำนวนผู้ได้รับผลกระทบ

ตัวอย่าง: พนักงานปวดหลังขณะบรรจุสินค้า ควรตรวจทั้งระดับโต๊ะ ตำแหน่งกล่อง และระยะหยิบสินค้า ไม่สรุปสาเหตุจากท่าทางของพนักงานเพียงอย่างเดียว


หัวข้อที่ 5 การค้นหาปัญหาการยศาสตร์ในการทำงาน (Workshop)

5.1 ฝึกสำรวจงานด้วยแบบตรวจอย่างง่าย

ให้ผู้เข้าอบรมสำรวจจากภาพ คลิป หรือสถานีจริง โดยตรวจว่า

  • ต้องก้ม บิดตัว เอื้อมไกล หรือยกแขนหรือไม่
  • ต้องใช้แรงมากหรือจับเกร็งหรือไม่
  • ทำงานซ้ำหรืออยู่ในท่าเดิมนานเพียงใด
  • โต๊ะ เก้าอี้ เครื่องมือ และตำแหน่งวัสดุเหมาะสมหรือไม่
  • มีพื้นที่ให้เปลี่ยนท่าและเคลื่อนไหวสะดวกหรือไม่

5.2 ฝึกบันทึกและเสนอปัญหา

แต่ละกลุ่มเลือกปัญหาอย่างน้อย 1 เรื่อง แล้วระบุ งานที่ทำ — จุดเสี่ยง — สาเหตุที่คาดว่าเกี่ยวข้อง — แนวทางปรับปรุงเบื้องต้น

ผลงานที่ต้องได้: ใบสำรวจปัญหาพร้อมภาพหรือแผนผังจุดเสี่ยง เพื่อนำไปใช้ต่อในการประเมินและวางแผนแก้ไข


หัวข้อที่ 6 การป้องกันปัญหาทางด้านการยศาสตร์

6.1 ลดความเสี่ยงที่ต้นเหตุ

  • ลดขั้นตอนยกหรือขนย้ายที่ไม่จำเป็น
  • ใช้รถเข็น อุปกรณ์ช่วยยก และอุปกรณ์จับยึดให้เหมาะกับงาน
  • ปรับระดับชิ้นงานและตำแหน่งวัสดุเพื่อลดการก้มและเอื้อม
  • เลือกเครื่องมือที่ช่วยลดแรงและการงอข้อมือ

6.2 ปรับวิธีและการจัดระบบงาน

  • จัดลำดับงานให้เคลื่อนไหวสะดวก
  • เปลี่ยนอิริยาบถและจัดช่วงพักให้เหมาะกับภาระงาน
  • สลับงานที่ใช้กล้ามเนื้อหรือมีลักษณะความเสี่ยงต่างกัน
  • สอนวิธีปรับอุปกรณ์และตรวจความพร้อมก่อนเริ่มงาน

6.3 เฝ้าระวังและแจ้งปัญหา

  • สังเกตอาการผิดปกติและรายงานตั้งแต่ระยะแรก
  • แจ้งเมื่ออุปกรณ์ชำรุด ปรับไม่ได้ หรือวิธีใหม่ทำงานลำบาก
  • ประสานผู้รับผิดชอบเพื่อประเมินและแก้ไข

การนำไปใช้: ให้แต่ละกลุ่มเลือกมาตรการแก้ปัญหาจาก Workshop พร้อมอธิบายว่าช่วยลดแรง ลดท่าทางเสี่ยง หรือลดระยะเวลาสัมผัสได้อย่างไร


หัวข้อที่ 7 การประเมินท่าทางการทำงานแบบ REBA (Workshop)

REBA หรือ Rapid Entire Body Assessment เป็นเครื่องมือหนึ่งสำหรับประเมินความเสี่ยงจากท่าทางการทำงานทั้งร่างกาย โดยควรเลือกใช้ให้เหมาะกับลักษณะงานร่วมกับข้อมูลความเสี่ยงด้านอื่น ๆ HSE

7.1 เข้าใจหลักการและขอบเขตการประเมิน

  • วัตถุประสงค์และข้อมูลที่ต้องใช้
  • การเลือกท่าทางที่เป็นตัวแทนของงานและท่าที่น่ากังวล โดยบันทึกเหตุผล
  • การใช้คะแนนเพื่อช่วยจัดลำดับปรับปรุงงาน ไม่ใช้วินิจฉัยโรคหรือยืนยันความปลอดภัยของงานทั้งหมด

7.2 ฝึกประเมินตามแบบฟอร์ม REBA

  • สังเกตคอ ลำตัว และขา
  • สังเกตต้นแขน แขนส่วนล่าง และข้อมือ
  • พิจารณาน้ำหนักหรือแรงที่ใช้ คุณภาพการจับยึด และลักษณะกิจกรรม
  • ฝึกเปิดตาราง รวมคะแนน และแปลผลตามแบบฟอร์มมาตรฐาน

7.3 ฝึกแปลผลและเสนอการปรับปรุง

  • ประเมินงานตัวอย่างร่วมกับวิทยากร
  • เปรียบเทียบเหตุผลในการให้คะแนนระหว่างกลุ่ม
  • เสนอวิธีปรับสถานีหรือวิธีทำงาน และฝึกประเมินซ้ำเมื่อมีการทดลองปรับจริง

ผลงานที่ต้องได้: แบบประเมิน REBA ที่กรอกครบ พร้อมข้อเสนอปรับปรุงอย่างน้อย 1 เรื่อง โดยวิทยากรตรวจทานความเข้าใจ


หัวข้อที่ 8 แนวทางบริหารจัดการและแก้ไขปัญหาทางด้านการยศาสตร์

8.1 ท่าทางการปฏิบัติงาน

  • จัดงานให้อยู่ด้านหน้าและใกล้ตัว เพื่อลดการเอื้อมและบิดตัว
  • ปรับระดับงานให้ลดการก้มคอ ยกไหล่ และงอข้อมือ
  • จัดงานนั่งให้หลังได้รับการรองรับและเท้าวางได้มั่นคง
  • จัดงานยืนให้มีพื้นที่ขยับและเปลี่ยนอิริยาบถ
  • ประเมินงานยกก่อนลงมือและเลือกอุปกรณ์ช่วยตามความเหมาะสม

8.2 ท่ากายบริหารและการบริหารร่างกาย

  • ฝึกเคลื่อนไหวและยืดเหยียดเบา ๆ ให้เหมาะกับกล้ามเนื้อที่ใช้งาน
  • ไม่ฝืนท่าที่ทำให้เจ็บ ชา หรือเวียนศีรษะ
  • ส่งเสริมการเปลี่ยนอิริยาบถระหว่างวัน
  • ย้ำว่ากายบริหารเป็นกิจกรรมเสริม ต้องแก้ไขต้นเหตุจากงานและสถานีทำงานร่วมด้วย

8.3 การออกแบบพื้นที่และสถานีทำงาน

องค์ประกอบสิ่งที่พนักงานควรตรวจและปรับ
โต๊ะและระดับชิ้นงาน เหมาะกับสัดส่วนผู้ใช้และลักษณะงาน ลดการก้มและยกไหล่
ตำแหน่งเครื่องมือและวัสดุ ของใช้บ่อยอยู่ใกล้ หยิบสะดวก ลดการเอื้อมข้ามและบิดตัว
เก้าอี้และที่พักเท้า รองรับร่างกาย ปรับให้เข้าถึงงานและวางเท้าได้มั่นคง
พื้นที่ขาและพื้นที่ยืน ไม่มีสิ่งกีดขวาง มีพื้นที่ขยับและเปลี่ยนท่า
เครื่องมือและอุปกรณ์จับยึด เหมาะกับมือและชิ้นงาน ลดแรงบีบและการจับเกร็ง
แสงสว่าง มองงานได้ชัด ลดเงาบังและแสงสะท้อน
จุดรับส่งวัสดุและทางเดิน ลดการยกจากพื้น การยกสูง และการขนย้ายที่ไม่จำเป็น

8.4 การบริหารจัดการและติดตามผล

  • กำหนดปัญหา วิธีแก้ ผู้รับผิดชอบ และวันดำเนินการ
  • เปิดโอกาสให้พนักงานทดลองและให้ข้อเสนอแนะก่อนใช้จริง
  • เปรียบเทียบก่อน–หลัง เช่น ท่าทาง แรงที่ใช้ ความถี่ และความสะดวก
  • ตรวจว่าการปรับปรุงไม่สร้างอันตรายใหม่ แล้วกำหนดเป็นวิธีทำงานมาตรฐาน

ผลงานที่ต้องได้: แผนปรับปรุงสถานีทำงานกลุ่มละ 1 เรื่อง ระบุชัดเจนว่า “ปรับอะไร ใครรับผิดชอบ เสร็จเมื่อใด และตรวจผลอย่างไร”

รูปแบบและการประเมินผลการอบรม

ใช้การบรรยายสั้นสลับตัวอย่างงานจริง สาธิต และฝึกปฏิบัติ โดยเชื่อม Workshop ทั้งสามช่วงเข้าด้วยกัน ได้แก่ ค้นหาปัญหา → ประเมินท่าทาง → จัดทำแผนปรับปรุง ประเมินจากความสามารถในการชี้จุดเสี่ยง ใช้แบบประเมินภายใต้คำแนะนำ และเสนอวิธีแก้ไขที่สอดคล้องกับสาเหตุ

สำหรับขอบเขตนี้ แนะนำจัดอบรม 1 วัน ประมาณ 6 ชั่วโมง ไม่รวมพัก เพื่อให้มีเวลาฝึกทั้งสอง Workshop และรับข้อเสนอแนะ หากจำกัดไว้ 3 ชั่วโมง ควรใช้กรณีศึกษาร่วมหนึ่งงานและกำหนด REBA เป็นการฝึกเบื้องต้นครับ

 
 

 184 สไลด์ ในการอบรม เนื้อหาจัดเต็ม

 

 

 

สวัสดีครับ

       ต้องขอบคุณ CHATGPT ที่ให้ผลิตสื่อการอบรมได้ดีมากเลยครับ นั่งปรับเปลี่ยนตัวอักษรใหม่ ก็หลายวันอยู่ เลยขอนำมาแชร์ เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุด

ภาพบรรยากาศการอบรมการยศาสตร์ ที่บริษัท โตโต้ (ประเทศไทย) จำกัด สระบุรี

Visitors: 710,649